Immunitet — bu organizmning kasallik qo‘zg‘atuvchilar (virus, bakteriya, zamburug‘, parazit), zaharli moddalar va hatto ayrim saraton hujayralariga qarshi himoya tizimidir. U inson tanasidagi eng murakkab va aqlli tizimlardan biri hisoblanadi. Immunitet ikki asosiy turga bo‘linadi. Tug‘ma immunitet — inson tug‘ilganidan mavjud bo‘lgan himoya. Masalan, teri, shilliq qavatlar, oshqozon kislotasi. Orttirilgan immunitet hayot davomida shakllanadi. Masalan, kasallikdan keyin yoki vaksina orqali.

Insonning immun tizimi zaiflashsa, tez-tez shamollash, charchoq, jarohatlarning sekin bitishi, allergiya, infeksiyalarga moyillik kuchayadi. Quyida immunitetni mustahkamlashning ilm-fan tomonidan tasdiqlangan 15 ta samarali usulini keltiramiz.

Uyqu

Olimlar aniqlashicha, uyqu immun hujayralar faoliyatini tiklaydi. Kam uxlaydigan odamlar viruslarga tezroq chalinadi. Katta yoshlilar: 7-9 soat, o‘smirlar: 8-10 soat uxlashlari kerak.

Uyqu paytida organizm yallig‘lanishni kamaytiradi, antitanachalar ishlab chiqaradi, immun xotirasini mustahkamlaydi. Doimiy uyqusizlik kortizolni oshiradi, bu esa immunitetni susaytiradi.

Oqsilga boy ovqat  

Immun hujayralar oqsildan quriladi. Oqsil yetishmasa, organizm infeksiyalarga qarshi kurasha olmaydi. Foydali ozuqalar: tuxum, baliq, tovuq go‘shti, mosh, loviya, qatiq, yong‘oq. Ayniqsa aminokislotalar antitanacha hosil bo‘lishida muhimdir.

C vitamini

Cvitamini antioksidant, immun hujayralarni himoya qiladi, infeksiya davomiyligini qisqartirishi mumkin. Limon, apelsin, qizil bulg‘or qalampiri, qoraqat, kivi, karam iste’mol qilish tavsiya qilinadi

Ammo C vitamini “mo‘jiza” emas. U immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi, xolos.

D vitamini

Ushbu vitamin immun tizimi uchun juda muhim. U yetishmasa, virusli kasalliklar xavfi oshadi, suyaklar zaiflashadi, yallig‘lanish kuchayadi. Quyosh nuriga to‘yinish, yog‘li baliq, tuxum sarig‘ini iste’mol qilish maqbul yo‘l. Ko‘plab olimlar ta’kidlashiga ko‘ra, D vitamini yetishmasligi immunitetning pasayishi bilan bog‘liq.

Jismoniy faollik

Me’yordagi sport qon aylanishini yaxshilaydi, immun hujayralarni faollashtiradi va yallig‘lanishni kamaytiradi. Bu borada tez yurish, velosiped haydash, suzish, yengil yugurish eng samarali ta’sir choralaridir. Haftada kamida 150 daqiqa faollik tavsiya etiladi. Ammo ortiqcha mashq, aksincha immunitetni vaqtincha tushirishi mumkin.

Stress

Surunkali stress immunitetning eng katta dushmanlaridan biri. Stress vaqtida kortizol ko‘payadi, yallig‘lanish buziladi, immun hujayralar sustlashadi. Foydali usullar: meditatsiya, tabiat qo‘ynida sayr, nafas mashqlari, ijod, yaxshi muloqot.

Ichak mikroflorasini yaxshilash

Olimlar immunitetning katta qismi ichak bilan bog‘liqligini aytishmoqda. Foydali bakteriyalar zararli mikroblarni to‘xtatadi. Qatiq, tuzlangan sabzavotlar, tuzlangan karam, kletchatkaga boy ovqatlar iste’mol qilish kerak.

Shakar

Ortiqcha shakar yallig‘lanishni kuchaytiradi, semirishga olib keladi, immun tizimini susaytiradi. Ayniqsa gazli ichimliklar va tez tayyorlanadigan shirinliklar xavfli.

Suv

Suvni bejiz obi hayot demaydilar. Suv limfa aylanishini ta’minlaydi, toksinlarni chiqaradi, shilliq qavatlarni namlaydi. Suvsizlanish immun himoyasini pasaytirishi mumkin.

Tamaki va spirtli ichimlikdan voz keching

Chekish o‘pkani shikastlaydi, immun hujayralarga zarar yetkazadi, infeksiya xavfini oshiradi. Tamaki tutuni hatto passiv chekuvchilarga ham zarar.

Ortiqcha alkogol immun hujayralarni zaiflashtiradi, jigarga zarar beradi, infeksiyalarga moyillikni oshiradi.

Vaksinatsiya

Vaksina immun tizimini “mashq qildiradi”. U xavfli infeksiyalarga qarshi himoya tayyorlaydi, og‘ir asoratlar xavfini kamaytiradi. Bu immunitetni mustahkamlashning eng kuchli ilmiy usullaridan biridir.

Toza havo va quyosh

Toza havoda yurish stressni kamaytiradi, o‘pka faoliyatini yaxshilaydi, D vitamini paydo bo‘lishiga yordam beradi. Ayniqsa ertalabki sayr foydali.

Me’yoriy vazn

Semirish surunkali yallig‘lanishni keltirib chiqaradi. Bu esa diabet, yurak kasalliklari, immunitet zaiflashishiga olib keladi.

Gigiyena

Oddiy qo‘l yuvish ham kuchli himoya vositasidir. To‘g‘ri gigiyena virus tarqalishini kamaytiradi, ichak infeksiyalaridan himoya qiladi.

Immunitet haqida yana muhim haqiqatlar

“Immunitetni bir kunda oshirish” mumkin emas. Bu uzoq muddatli hayot tarzi natijasidir.

Mo‘jizaviy dori yo‘q. “Immunitetni 100 foiz ko‘taradi” degan mahsulotlarning ko‘pi reklama. Ishonavermang.

Ortiqcha vitamin ham xavfli. Ayniqsa, D vitamini, A vitamini, temir moddasi me’yordan ortiq bo‘lsa zarar keltirishi mumkin.

Ruhiy holat ham muhim. Ko‘tarinkilik va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash immunitetga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi haqida tadqiqotlar bor. Sog‘lom immunitet — bu faqat kasal bo‘lmaslik emas, balki kuchli energiya, yaxshi kayfiyat, uzoq umr, tez tiklanish deganidir.

A.Fathullayev