Butun dunyo bo‘ylab millionlab o‘quvchilar may oyining so‘nggida o‘ziga xos hissiyotlar domiga tushadi. Bir tarafdan — kelajakka bo‘lgan intilish, ikkinchi tarafdan esa jonajon maktab, o‘qituvchilar va bolalikning beg‘ubor lahzalari bilan vidolashuv og‘rig‘i.

Ammo hech o‘ylab ko‘rganmisiz, har tanaffusda jiringlab bizni voyaga yetkazgan va bugun oxirgi bor chalinayotgan «so‘nggi qo‘ng‘iroq» aslida qaydan paydo bo‘lgan va nima uchun u shunchalik sehrli kuchga ega?

Biz o‘ylagan qo‘ng‘iroq tarixi aslida qadimgi yunon faylasufi Aflotun davriga borib taqaladi. Ilgari idishdan idishga oqayotgan suv bosimi ostida naydan chiqqan tovush o‘quvchilarni darsga chaqirgan. Bu texnikaning ta’limga kirib kelishidagi ilk qadami edi.

Biroq, tizimlashtirilgan darslar va ularning boshlanish-yakunlanish tartibini XVII asrda chex pedagogi Yan Amos Komenskiy o‘rnatgan. Aynan u ta’lim jarayonini ritmga solgan inson sifatida tarixda qoldi.

1948-yilda Rossiyaning Krasnodar o‘lkasidagi 182-maktab direktori Fyodor Bryuxovetskiy tarixda birinchi marta «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni alohida bayram sifatida nishonlashni taklif qildi. Bryuxovetskiy nafaqat so‘nggi qo‘ng‘iroq, balki biz bugun odatiy hol deb biladigan:

«Bilimlar kuni» (1-sentyabr);

«Alifbo bayrami»;

Maktabdagi navbatchilik tizimi kabi an’analarning ham asoschichidir.

Uning maqsadi oddiy edi: maktabni shunchaki «ta’lim oladigan joy» emas, balki har bir bola o‘z o‘rnini topadigan, xotiralar shakllanadigan katta oilaga aylantirish.

Dunyo bo‘ylab bu kun turlicha nishonlanadi:

• Germaniyada bitiruvchilar imtihonlaridan so‘ng o‘ziga xos «oxirgi hafta» tashkil qilishadi. Bu yerda so‘nggi qo‘ng‘iroqdan ko‘ra, o‘quvchilarning o‘qituvchilar ustidan hazil-mutoyibasi va «parad»lari mashhur.
• Yaponiyada «So‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu g‘amginlik va hurmat ramzi. O‘quvchilar formalaridan bitta tugmachani (ko‘pincha yurakka yaqin joydagi) sevgan yoki qadrlagan insoniga sovg‘a qilish an’anasi bor.
• O‘zbekistonda esa bu kun milliy urf-odatlar, «Xayr, maktabim» deya aytilgan qo‘shiqlar va bitiruvchilarning ko‘zidagi yosh bilan qorishib ketgan katta tantanaga aylandi.

Psixologlarning fikricha, «so‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu inson hayotidagi birinchi katta «marra chizig‘i». Bu yoshlikning tugab, mas’uliyatli katta hayot boshlanishini anglatuvchi psixologik signaldir.

Mazkur qo‘ng‘iroq faqat maktabni emas, balki insonning o‘tmishdagi «men»ini ham ortda qoldirib, kelajakdagi mustaqil shaxsga yo‘l ochadi. Shu bois ham, yillar o‘tsa-da, o‘sha qo‘ng‘iroq sadosi qulog‘imizda yangraganda, ichimizda nimadir titraydi.

Maktab qo‘ng‘irog‘i — bu shunchaki signal emas, u avlodlarni birlashtiruvchi, insonni ulg‘aytiruvchi va xotiralarimizni muhrlovchi tarix sadosidir. Siz o‘z maktabingizdagi «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni qanday eslaysiz?