2026-yil 8-oktyabr kuni Hindiston kinosi og‘ir judolikka uchradi: mashhur aktyor Nana Patekar 75 yoshida vafot etdi. U Goadagi uyida hushsiz holda topilgan, shifoxonada esa yurak faoliyati to‘xtagani qayd etilgan. O‘g‘li Malhar otasining vafot etganini tasdiqladi. Shu tariqa qariyb yarim asrlik ijodiy faoliyati davomida millionlab muxlislar qalbidan joy olgan aktyorning hayot yo‘li yakuniga yetdi…

«Salom, Bombey!» va «Parinda»: mashhurlikning boshlanishi

Uning haqiqiy ismi Vishvanat Gajanan Patekar edi. 1951-yil 1-yanvarda Hindistonning Maharashtra shtatida tug‘ilgan. Bolaligidan san’atga qiziqqan bo‘lsa-da, hayot yo‘li gilam to‘shalgan sahnadan boshlanmadi. Vishvanat oilaviy qiyinchiliklarni boshidan kechirdi, otasidan erta ayrildi va hayotning achchiq sinovlarini chuqur his qildi. Keyinchalik aynan shu tajribalar uning ekrandagi keskin, ishonarli va qalbga yetib boradigan ijrosiga ta’sir ko‘rsatdi.

Nana Patekar kino olamiga 1978-yilda «Gaman» filmi orqali kirib keldi. Biroq uning iste’dodi keng ommaga birdaniga tanilmadi. Nana teatrda pishdi, ijrosini kichik rollardan boshladi va har bir obraziga o‘zgacha ruh bag‘ishladi.

1988-yildagi «Salom, Bombey!» xalqaro e’tiborni jalb etgan loyihalardan biri bo‘ldi. 1989-yilda ekranga chiqqan «Parinda» esa uning aktyorlik mahoratini yanada yorqin namoyon etdi.

Eng katta ustunligi shunda ediki, u oddiy dialogni ham tomoshabinning yuragiga yetib boradigan darajada ayta olardi. Nan baland ovozda gapirganida sahna titragandek, jim qolganida esa butun zal nafasini ichiga yutgandek bo‘lardi. Patekar qahramonlari bir xil emas: ba’zan shafqatsiz jinoyatchi, ba’zida adolat talab qiluvchi isyonkor, gohida esa qalbi singan oddiy inson bo‘lardi.

Aktyor uch marta Hindiston Milliy kino mukofotiga sazovor bo‘ldi. 2013-yilda esa mamlakatning nufuzli davlat mukofotlaridan biri – «Padma Shri» bilan taqdirlandi.

Eng og‘ir fojia: judolik

Nan Patekar hayotidagi eng og‘ir judolikardan biri ilk farzandi Durvasaning vafoti bo‘lgan. Bolaning sog‘lig‘i tug‘ilganidanoq zaif edi. U atigi ikki yarim yoshga to‘lganida hayotdan ko‘z yumdi.

Bu fojia aktyorni qattiq iztirobga soldi. Keyinchalik u o‘g‘lining qisqa umri haqida gapirib, o‘zining o‘sha paytdagi munosabatidan afsuslanganini tan oldi. Nana farzandining his-tuyg‘ulari va boshidan kechirayotgan azoblarini to‘liq anglay olmagani, odamlar nima deyishidan xavotirlanganini aytdi. Bu so‘zlar uning qalbida yillar davomida saqlanib qolgan og‘riqni ochib berdi. Ayrim intervyularida Nana Patekar o‘g‘lining vafotidan keyin kuniga 60 donagacha sigareta chekkanini ham aytgan. Bu raqam uning qayg‘usi naqadar og‘ir kechganini ko‘rsatadi. Keyinchalik u chekishni tashlagani haqida ham ma’lumotlar tarqalgan.

Oilada yana bir o‘g‘il – Malhar bor edi. Ota uchun farzandini yo‘qotish qanday dard ekanini so‘z bilan ifodalash qiyin. Nana Patekarning bu fojiasi haqidagi e’tiroflari uni faqat ekrandagi qattiqqo‘l qahramon emas, balki o‘z xatolarini anglagan, pushaymonlik bilan yashagan inson sifatida ham ko‘rsatdi.

Xotini bilan ajrashmadi, ammo...

Nana Patekar 1978-yilda aktrisa Nilkanti Patekarga uylangan. Ularning munosabati teatr bilan bog‘liq muhitda boshlangan edi. Nilkanti dastlabki yillarda turmush o‘rtog‘ini ijod yo‘lida qo‘llab-quvvatlagan. Aktyorning o‘zi ham xotinining yordami va sabr-toqatini e’tirof etgan. Biroq ularning oilaviy hayotini mukammal baxt hikoyasi deb bo‘lmasdi. Matbuotda er-xotin ko‘p yillar davomida alohida yashagani haqida xabarlar berilgan. Shunga qaramay, ular rasman ajrashmagan. Bu munosabatning barcha tafsilotlari jamoatchilikka ochiq bo‘lmagani bois ularning oilaviy muammolari sababini qat’iy aytish to‘g‘ri emas.

Qizig‘i, Nana Patekarning xotini ham o‘z yo‘liga ega aktrisa edi. Demak, bu oilada faqat mashhur erning emas, balki san’atni tushunadigan va o‘z kasbiy hayotiga ega ayolning ham o‘rni bor edi.

Bollivudni larzaga solgan – «Men ham»

Nana Patekar hayotidagi eng shov-shuvli voqealardan biri 2018-yilda yuzaga keldi. Aktrisa Tanushri Dutta 2008-yilda (ba’zi manbalarda 2009 yil) film suratga olinayotgan paytda aktyor tomonidan jinsiy ta’qibga uchraganini da’vo qildi. Uning bu chiqishi Hindiston kino olamida «Men ham» harakati atrofidagi muhokamalarni kuchaytirdi. Nana Patekar esa ayblovlarni rad etdi.

Masala huquq-tartibot idoralarigacha yetib bordi. 2019-yilda Mumbay politsiyasi shikoyatni tasdiqlaydigan yetarli dalil topilmaganini bildirib, ishni yopish haqida hisobot taqdim etdi. Tanushri Dutta esa politsiya xulosasiga e’tiroz bildirdi. Keyingi yillarda ishning huquqiy taqdiri yana muhokama qilindi. Shu bois bu voqeani aktyorga nisbatan isbotlangan jinoyat sifatida emas, balki katta jamoatchilik bahsiga sabab bo‘lgan ayblov va uning rad etilishi sifatida bayon qilish lozim.

Aktyor shov-shuvli da’vo haqida shunday izoh bergan: «Men bu gaplarning barchasi yolg‘onligini bilardim, shuning uchun jahlim chiqmadi, – dedi Patekar. – Hammasi yolg‘on ekan, nima uchun g‘azablanishim kerak? Bari eski narsalar. Bular sodir bo‘lib o‘tdi. Nima deyish mumkin? Hamma haqiqatni bilardi. Hech nima ro‘y bermagan bo‘lsa men nimayam deya olardim? To‘satdan kimdir, buni sen qilding, sen qilding, deb tursa! Nima deb javob berardim? Bunday qilmaganimni aytishim kerakmidi? Men hech nima qilmaganimni – shu haqiqatni bilaman».

Nana Patekarning vafotidan keyin bu mavzu yana kun tartibiga qaytdi. Tanushri Duttaning munosabati haqida ham xabarlar tarqaldi. Ammo shov-shuvli sarlavhalar ortida muhim bir jihat bor: inson haqidagi bahoni faqat janjallar yoki tasdiqlanmagan gaplar asosida chiqarib bo‘lmaydi.

U boylik va shon-shuhratdan ko‘ra qishloq odamlariga yaqinlashdi

Nana Patekar hayotidagi kamroq tilga olinadigan jihatlardan biri  uning harbiy tayyorgarligidir. «Prahaar: so‘nggi hujum» filmi uchun aktyor Maratha yengil piyoda qo‘shinlari bilan bog‘liq harbiy tayyorgarlikdan o‘tgan. Bu tajriba uning ekrandagi harbiy qahramonini ishonarli gavdalantirishiga yordam berdi. Keyinchalik Nana Hindiston hududiy armiyasida xizmat qildi va faxriy harbiy unvon taqdirlandi. Biroq uning harbiy xizmat tajribasini filmdagi obrazi bilan aralashtirib yubormaslik kerak: ekrandagi voqealarning hammasi ham hayotda aynan shunday kechmagan.

Nana Patekarning yana bir muhim qirrasi xayriya va ijtimoiy faoliyatidir. 2015-yilda u aktyor Makrand Anasmure bilan birga «Naam» jamg‘armasiga asos soldi. Tashkilot suv tanqisligi, qurg‘oqchilik va og‘ir ahvoldagi dehqon oilalari muammolariga e’tibor qaratdi. Aktyorning aytishicha, dehqonlar hayoti va o‘z joniga qasd qilgan kishilarning ortida qolgan oilalar haqidagi telereportaj uni qattiq o‘ylantirgan. Nana o‘z mablag‘ini faqat shaxsiy hashamat uchun ishlatish o‘rniga yordamga muhtoj insonlarga ko‘mak berishga qaror qilganini aytgan. Jamg‘arma suv manbalarini tiklash, suvni tejash va qishloqlarni qo‘llab-quvvatlash kabi yo‘nalishlarda ish olib borgan.

Shu tariqa, ekranda jahldor va qo‘rqinchli qahramonlarni o‘ynagan aktyor hayotda qiyinchilikka duch kelgan oilalarga yordam berishga intildi. Bu qarama-qarshilik uning shaxsiyatiga yana bir fazilat qo‘shdi.

Xotima: undan nima qoldi?

Nana Patekar hayotida ulkan mukofotlar ham, og‘ir yo‘qotishlar ham, oilaviy sinovlar va shov-shuvli bahslar ham bo‘ldi. Aktyorning iste’dodini e’tirof etmaslik qiyin: u uchta Milliy kino mukofoti va «Padma Shri» sohibi bo‘lgan, turli janrlarda o‘z mahoratini ko‘rsatgan.

2026-yil 8-oktyabr kuni vafoti haqidagi xabar tarqalgach, kino san’ati muxlislari yana bir bor uning filmlari, kuchli ovozi va unutilmas qahramonlarini esga olishdi. Nana Patekar ortida nafaqat filmlar, balki oilaviy fojia haqidagi og‘riqli xotiralar, omma oldidagi bahslar va qishloq aholisiga yordam berishga qaratilgan ishlar ham qoldi.

Nana Patekarni birgina so‘z bilan ta’riflash qiyin. Bu inson – iste’dodli aktyor, og‘ir musibatni boshidan kechirgan ota, murakkab shaxsiy hayot egasi va jamoatchilik oldida turli bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan inson edi. Uning taqdiri esa bir haqiqatni eslatadi: ekrandagi shon-shuhrat insonni hayotning og‘ir sinovlaridan himoya qila olmaydi.

Akbar Anvarov