Bugun, 22-sentyabr — Xalqaro avtomobilsiz kun. Bu sana insonlarni shaxsiy avtomobildan bir kunga voz kechib, piyoda yurish, velosiped haydash yoki jamoat transportidan foydalanishga chorlaydi. Tashabbusning asosiy maqsadi — havo ifloslanishini kamaytirish, shaharlarda harakatlanish madaniyatini yaxshilash va ekologik mas’uliyatni oshirish.

O‘zbekiston Ekologiya va iqlim o‘zgarishi milliy qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, avtomobilsiz kun 1950-yillarda ayrim mamlakatlarda o‘tkazila boshlangan. 1956–1957-yillarda Niderlandiya va Belgiyada avtomobilsiz yakshanbaliklar tashkil etilgan. 2000-yil 22-sentyabrda esa birinchi Yevropa avtomobilsiz kuni o‘tkazilgan. Keyinchalik tashabbus dunyoning ko‘plab shahar va mamlakatlariga yoyilgan.

Bugungi kunda 22-sentyabr Yevropa harakatlanish haftaligining ham yakuniy sanasi hisoblanadi. 2026-yilgi kampaniya «Harakatlanish — barcha uchun» mavzusida o‘tkazilmoqda. Unda yoshidan, imkoniyatidan yoki yashash joyidan qat’i nazar, barcha uchun qulay va barqaror transport tizimini rivojlantirish masalasiga e’tibor qaratilgan. Avtomobillardan foydalanishni qisqartirish nafaqat ekologik, balki shahar muhiti uchun ham ahamiyatli. Piyoda yurish, velosiped va jamoat transportidan foydalanish transport tirbandligini, zararli chiqindilar va shovqinni kamaytirishga xizmat qilishi mumkin. Yevropa harakatlanish haftaligi materiallarida ham barqaror shahar transporti havo sifatini yaxshilash va uglerod chiqindilarini kamaytirishga hissa qo‘shishi ta’kidlangan.

O‘zbekistonda ham avtomobilsiz kun doirasida turli tadbirlar o‘tkazilmoqda. Jumladan, 2026-yil 22-sentyabr kuni erkaklar o‘rtasida «Salomatlik sari yo‘l» velomarafoni, shuningdek, o‘g‘il bolalar va qizlar o‘rtasida yugurish marafonlari tashkil etilishi belgilangan.

O‘zbekistonda avtomobillar sonining ortishi ham shaharlarda transport va ekologik masalalarga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirmoqda. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakatdagi avtomobillar soni 2021-yildagi 3,14 milliondan 2025-yilga kelib 5,2 milliontaga yetgan. Shu bois bugungi sana shunchaki ramziy aksiya emas. U har bir insonga kundalik harakatlanish odatlarini qayta ko‘rib chiqish uchun imkoniyat beradi.

Agar yo‘nalishingiz uzoq bo‘lmasa, bugun mashina o‘rniga piyoda yurish, velosipeddan foydalanish yoki jamoat transportini tanlash mumkin. Bir kunlik tanlov katta o‘zgarishdek ko‘rinmasligi mumkin, ammo ekologik mas’uliyat aynan shunday kichik qadamlardan boshlanadi.