Италия мафияси тарихида қонли из қолдирган энг машҳур суиқасдлардан бири судья Чезаре Терранованинг ўлдирилиши билан боғлиқ. Бу воқеа нафақат бир инсоннинг фожиаси, балки бутун бошли жиноий тизимнинг давлатга қарши эълон қилган уруши эди.

У нега нишонга олинган эди?

1960 йилларнинг охири, Сицилия. Палермо қамоқхонасида ёш ва ғайратли судья Чезаре Терранова ўша замоннинг энг хавфли мафиячиларидан бири –  Лучано Лежо билан юзма-юз ўтирарди. Лежо шунчаки жиноятчи эмас, балки афсонавий «Чўқинтирган ота» фильми орқали танилган Корлеоне оиласининг ҳақиқий раҳнамоси эди.

Сўроқ пайтида судья Терранованинг «Лежо ўзининг отаси кимлигини ҳам билмайди» қабилидаги пичинг гапи мафиячининг нафратини қўзитади. Сицилиянинг анъанавий ва эркаклар шаъни биринчи ўринга қўйиладиган маданиятида бундай ҳақорат ўлимга тенг эди. Терранова ўзи ҳам ўша ерлик бўлгани боис бу гапнинг оқибатини яхши биларди, аммо у мафиянинг «дахлсизлик» мақомини синдиришга аҳд қилган эди.

Мафия сўзининг келиб чиқиши сицилияча «mafiu» сўзидан олинган бўлиб, «ўзига ишонч», «жасорат» маъноларини билдиради. Асрлар давомида турли босқинчилар қўлида қолган Сицилия халқида марказий ҳукуматга нисбатан ишончсизлик шаклланган. Натижада, маҳаллий бойлар ва аҳолини ҳимоя қилувчи ёндош тизим – «Коза Ностра» (бизнинг иш) юзага келган. Вақт ўтиши билан бу тизим наркотрафик ва қотилликлар билан шуғулланувчи улкан жиноий тармоққа айланди.

Янги ва кучлироқ тўлқин

Чезаре Терранова мафиянинг тарқоқ тўдалар эмас, балки марказлашган ташкилот эканлигини исботлаган биринчи судьялардан бири бўлди. У мафия ичида низоларни ҳал қилувчи ва суиқасдларни режалаштирувчи «Сицилия мафия комиссияси» мавжудлигини очиб берди.

1974 йилда қамоқда ўтирган Лучано Лежо ушбу комиссияга Террановани йўқ қилиш ҳақида талаб юборади. Мафия судьянинг Римда, антимафия комиссиясидаги фаолиятидан сўнг Сицилияга янада каттароқ хавф бўлиб қайтганини тушуниб етган эди.

1979 йил 25 сентябрь. Терранова 58 ёшида Сицилияга бош терговчи сифатида қайтади. Эрталаб ишга кетаётган пайтда иккита автомобиль унинг йўлини тўсади. Машинадан сакраб тушган уч нафар қотил судья ва унинг содиқ соқчиси Ленни Мансуони ўққа тутади. Терранова воқеа жойида ҳалок бўлади.

Гарчи Лучано Лежога нисбатан дарҳол айблов қўйилган бўлса-да, далиллар етарли эмаслиги сабабли у узоқ вақт жазодан қутулиб юради. Фақат йиллар ўтиб, мафия ичидан чиққан сотқинлар (Pentiti) гувоҳлигидан сўнг ҳақиқат юзага чиқади. 2000 йилга келибгина Терранованинг ўлимида айбдор бўлган тирик қолган шахслар умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинади.

Чезаре Терранованинг жасорати беҳуда кетмади. Унинг ўлими Италияда мафияга қарши курашнинг янги ва кучлироқ тўлқинини бошлаб берди. Кейинчалик бу курашни машҳур судья Жованни Фалконе давом эттиради.

Фазлиддин Сатторов