Суҳбатдошимнинг Тошкентдаги Ўзбекистон – Япония марказида тил ўрганишдан бошланган оддий интилиши йиллар ўтиб АҚШдаги йирик IT лойиҳаларни бошқариш даражасига кўтарилди. Япониянинг “Kaизen”  – доимий такомиллашиш фалсафасини ҳаётига сингдирган юртдошимиз Жалолиддин Раҳимов бугун дунё бозорида ўз сўзини айтмоқда.
Глобал компаниялар нега айнан уни танламоқда? Японияда орттирилган тажриба қандай қилиб Америкадаги лойиҳани миллион долларлик хавфдан асраб қолди? Жалолиддин Раҳимов мигрантлар учун АҚШда қандай инновацион лойиҳалар устида ишлаяпти? Ва ниҳоят, Америка ва Япония тажрибаси Ўзбекистон рақамлаштириш жараёнига нима бера олади?
Қуйидаги суҳбат шу ва бошқа муҳим мавзуларни қамраб олади.

– Японияга кетиш фикри қандай пайдо бўлган ва борганингизда сизни энг кўп ҳайратда қолдирган нарса нима бўлди? Ўзбекча тарбия ва японча тартиб-интизом тўқнашганда сиз учун энг қийин бўлган ҳолатни эслай оласизми?

– Японияга кетиш тасодиф эмас, балки аниқ мақсадга асосланган танлов эди. 2012-2013 йилларда Тошкентдаги UJC (Uzbekistan-Japan Center) ва JICA дастурлари орқали ўтган танлов жараёни мени шу йўлга бошлади. Энг катта ҳайрат – бу “тизимнинг мукаммаллиги” эди. Японияда поездларнинг секундигача аниқ юриши ёки кўча тозалиги шунчаки маданият эмас, балки тўғри қурилган жараён натижаси эканини тушундим. Энг қийин ҳолат, бу вақт ва сифат тушунчасининг тўқнашуви эди. Ўзбекчиликда келишиш ёки кўнгил биринчи ўринда турса, японларда қоида ва стандарт устун. Бошида буни қаттиққўллик деб ўйлардим, кейинчалик бу (кaизeн) – доимий такомиллашиш фалсафаси эканини англаб етдим. Бу менга ҳиссиёт билан эмас, тизимли мантиқ билан ишлашни ўргатди.

– Ritsumeikan APU университетида инновация ва иқтисод йўналиши бўйича нафақат таълим олдингиз, балки дунёқараш, мулоқот, жараённинг ичида ҳам бўлдингиз....

– Ritsumeikan APU шунчаки университет эмас, у “кичик БМТ” эди. У ерда 90 дан ортиқ давлат вакиллари билан бир хонада яшаш ва лойиҳалар қилиш – сизга глобал фикрлашни мажбурий тарзда сингдиради. Мен у ерда фақат иқтисодни эмас, балки “Cross-Cultural Management” – турли маданиятларни бошқариш тизимини ўргандим. Бугунги кунда Америкада глобал лойиҳаларни бошқараётганимда айнан ўша ерда олган кўникма, турли менталитетдаги одамларни битта мақсад сари йўналтириш қобилияти энг муҳим қуролимга айланган.

– Японияда 10 йилча яшаб, кўникиб қолгандан кейин АҚШга кўчиб ўтиш қарори қанчалик қийин бўлди? Нега айнан Америка, яъни сиз қандай қилиб Япониядан туриб Америка компаниясидан таклиф ва ҳомийлик (sponsor) олишга эришдингиз? Бунинг учун қандай билимлар керак бўлди?

– Кўчиш қарори қийин бўлмади, чунки бу профессионал ўсишнинг мантиқий давоми эди. Америка компаниясидан таклиф олиш “лотерея” эмас. Бунинг формуласи оддий: ноёб компетенция. Мен Японияда ишлаш давомида иккита ноёб кўникмани бирлаштирдим: ERP тизимлари (Microsoft Dynamics 365) архитектори даражасидаги техник билим ва япон корпоратив маданиятида ишлай олиш қобилияти. Глобал компаниялар (HSO каби) учун тилни ҳам, мураккаб IT тизимни ҳам тушунадиган мутахассислар жуда кам. Улар мени шунчаки ишчи сифатида эмас, балки стратегик мутахассис сифатида АҚШдаги лойиҳаларини кучайтириш учун таклиф қилишди. Бунинг учун фақат код ёзишни эмас, балки бизнес жараёнларини (Supply Chain) чуқур тушуниш талаб этилади.

– Япониянинг “аниқлиги” ва Американинг “тезкорлиги” ўртасида балансни ушлаган мутахассис сифатида, қайси муҳит сизга яқинроқ? Япон ва инглиз тилларида иш юритишда, икки хил маданият вакилларини келиштиришда бошингиздан ўтган қизиқ бир воқеани айтиб бера оласизми?

– Менга “гибрид” муҳит яқинроқ. Японияда лойиҳани бошлашдан олдин 80 фоиз вақт режалаштиришга кетади, ижро эса бенуқсон бўлади. Америкада эса “Тезроқ бозорни эгаллаш” (Go-to-market speed) муҳим. Менинг ютуғим шундаки, мен АҚШдаги тезкор лойиҳаларга японча “Risk Management” (хатарларни бошқариш) тизимини қўллайман.
Бир воқеани айтиб бераман: Америкадаги йирик логистика лойиҳасида жамоа тезлик орқасидан хавфсизлик қоидаларини ўтказиб юбормоқчи бўлди. Мен япон тажрибамга таяниб, жараённи тўхтатдим ва тизимли хато борлигини исботлаб бердим. Натижада, биз лойиҳани 2 ҳафта кечроқ топширдик, лекин компанияни миллион долларлик жарима хавфидан сақлаб қолдик. Бу – маданиятлар мувозанатининг кучи.

– “UNIQLO” дўконида оддий сотувчиликдан “Luxottica” каби йирик компанияда бизнес-таҳлилчиликкача бўлган йўл сизга нимани ўргатди? Бу босқичда сиз бизнес билан IT ўртасидаги энг муҳим кўприкни қургансиз, яъни компаниядаги муаммо кўпинча “одамлар”да эмас, нотўғри қурилган жараёнда эканини, агар жараён тўғри бўлса, рақамлар ҳам, тезлик ҳам, сифат ҳам ўзгаришини англаб етингиз, шу ҳақда бироз...

– UNIQLO мен учун ҳарбий мактабдек бўлган. У ерда ҳар бир ҳаракат кийим тахлашдан то кассагача секундлаб ўлчанади. Бу менга “операцион самарадорлик” нимани англатишини ўргатди. Кейинчалик Luxottica ва HSOда йирик ERP лойиҳаларида ишлаганимда, шуни англадимки, агар ходим хато қилса, уни жазолаш керак эмас, балки тизимни текшириш керак. Яхши қурилган IT тизим (ERP) шундай бўлиши керакки, унда ходимнинг хато қилишига имкон қолмаслиги лозим. Мен ҳозир компанияларга шуни қуриб бераман – хатони истисно қиладиган автоматлашган жараёнлар.

– Ҳозирда АҚШ бозорида ERP соҳасига сунъий интеллектнинг (AI) кириб келиши бизнес таҳлилчиларининг ишини қандай ўзгартиради деб ўйлайсиз?

– Кўпчилик AI бизнинг ишимизни олиб қўяди деб қўрқади. Мен эса буни имконият деб биламан. AI маълумотларни киритиш ва оддий ҳисоботлар каби зерикарли ишларни ўз бўйнига олади. Лекин AI ҳали “стратегик қарор” қабул қила олмайди. Масалан, мен асос солган Mirai Traffic School платформасида биз AI ни “Regulation-Bounded” (қонун билан чегараланган) форматда ишлатамиз. AI ўқувчига ёрдам беради, лекин хавфсизлик стандартини инсон – яъни тизим архитектори назорат қилади. Келажакда таҳлилчилар оператор эмас, балки AI архитекторига айланади.

– Сиз ишлайдиган соҳа (Microsoft Dynamics 365) компанияларга нима беради? Тўғри йўлга қўйилган тизим компаниянинг харажатларини қанчалик камайтириши мумкин?

– Оддий тилда айтганда, бу компаниянинг “мияси ва асаб тизими”. Тўғри йўлга қўйилган Microsoft Dynamics 365 тизими компанияга омборда қанча юк қолганидан тортиб, қаерда ортиқча харажат қилинаётганини реал вақтда (real-time) кўрсатади. Бизнес учун бу шунчаки дастур эмас, бу харажатларни оптималлаштириш қуроли. Менинг тажрибамда, тўғри интеграция қилинган ERP тизими йирик компанияларнинг операцион харажатларини 15-20 фоизгача қисқартирганига гувоҳ бўлганман. Бу миллионлаб доллар тежамкорлик дегани.

– Айни вақтда MBA даражасини олиш устида ишлаяпсиз. Кейинги бекат қаер? Тўплаган тажрибангизни Ўзбекистонда қўллаш ниятингиз борми?

– Ҳозирда эътиборим Mirai Traffic School орқали АҚШдаги мигрантлар хавфсизлигини таъминлаш ва таълим технологияларини ривожлантиришга қаратилган. Кейинги бекат бу тажрибани кенгайтириш. Ўзбекистон менинг ватаним. Мен Америка ва Японияда тўплаган “Supply Chain” ва “Traffic Safety” бўйича тизимли билимларимни Ўзбекистондаги рақамлаштириш жараёнларида қўллаш ниятим бор. Мақсадим фақат дастур сотиш эмас, балки халқаро стандартдаги бошқарув маданиятини (Management Culture) ватанимга олиб кириш.

Барно Султонова суҳбатлашди