АҚШ президенти Дональд Трамп Канада бош вазири Марк Карни билан муносабатларни янада кескинлаштирди. АҚШ раҳбари Канада Хитой билан савдо келишувини давом эттирса, ундан импорт қилинадиган товарларга 100 фоизлик бож жорий этиш билан таҳдид қилди.

Трамп ижтимоий тармоқдаги баёнотида, агар Канада бош вазири Марк Карни мамлакатини Хитой товарлари учун «юк тушириш порти»га айлантириб, уларни АҚШга йўналтиришни ўйлаётган бўлса, «қаттиқ адашаётганини» айтди.

Охирги бир йил давомида Трамп савдо уруши олиб бораётган бир пайтда, Канада шу ойда Хитой билан келишувга эришди. Унга кўра, Хитой электромобилларига қўйилган тарифлар пасайтирилиши эвазига, Канада қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига нисбатан Хитойдаги импорт солиқлари камайтирилади.

Дастлаб Трамп мазкур келишувни ижобий баҳолаб, бу Карни «қилиши керак бўлган иш» эканини айтган эди. Аммо кейинчалик у ўз позициясини ўзгартирди.

Канаданинг АҚШ билан савдо масалалари учун масъул вазири Доминик Леблангнинг маълум қилишича, Канада ва Хитой бир қатор муҳим савдо муаммоларини ҳал этган, аммо эркин савдо тўғрисидаги тўлиқ келишувга интилаётгани йўқ.

Трампнинг навбатдаги таҳдидлари АҚШ президенти ва Канада бош вазири ўртасидаги оғзаки тортишувлар фонида янгради. Бу тортишувлар, айниқса, Трампнинг Гренландияни сотиб олиш нияти ва НАТО иттифоқчилари билан муносабатларнинг совиши ортидан янада кучайди. Шу ҳафта Давосда бўлиб ўтган форумда Трамп «Канада АҚШ ҳисобига яшаб келмоқда», дея баёнот берган эди.

Бунга жавобан Марк Карни Канада «АҚШ ҳисобига яшамаётгани ва мамлакат канадаликлар туфайли ривожланаётгани»ни айтганди.

Орадан кўп ўтмай, Трамп Карнидан ўзининг янги ташкил этилган «Тинчлик кенгаши»га таклифини қайтариб олди.

Трамп аввалроқ ҳам Канада суверенитетини шубҳа остига олган ва уни АҚШнинг 51-штати сифатида қўшиб олиш ҳақида гапирган эди. Шу ҳафта у ижтимоий тармоқларда АҚШ харитасига Канада, Венесуэла, Гренландия ва Куба қўшиб тасвирланган монтаж қилинган суратни ҳам жойлаштирди.

Шанба куни эълон қилинган яна бир постда Трамп Карнини «губернатор Карни» деб атади. У аввал ҳам Карнининг ўрнини босган Жастин Трюдони шундай атаган эди. Бу Карни билан муносабатлар қанчалик ёмонлашганининг яна бир белгиси сифатида баҳоланмоқда.

Карни эса бошқа давлатларни АҚШ сиёсатига қарши бирлашишга чақирмоқда. У Давосдаги чиқишида: «Ўрта қудратли давлатлар биргаликда ҳаракат қилиши керак. Агар сиз музокара столида бўлмасангиз, менюда бўласиз», – дея огоҳлантирганди.

Канада бош вазири ҳатто Трамп даврида АҚШ билан Ғарб ўртасида «узилиш» юз берганини ва бу алоқалар ҳеч қачон тикланмаслигини айтди.

Шу билан бирга, Трамп Truth Social тармоғида Хитой «Канадани тўлиқ ютиб юборади», дея даъво қилди. Кейинги постида эса: «Дунёга керак бўлган энг охирги нарса — Хитойнинг Канадани эгаллаб олиши. Бу ҳеч қачон содир бўлмайди», – деб қўшимча қилди.

Ҳозирча Карни Трамп томонидан Канаданинг асосий иқтисодий соҳаларига жорий этилган баъзи божларни камайтириш бўйича келишувга эриша олгани йўқ. Бироқ Канада АҚШ—Мексика—Канада савдо келишуви туфайли энг қаттиқ божлардан ҳимояланган. Бу келишув жорий йилда қайта кўриб чиқилиши керак.

Аввалига Канада Хитойга нисбатан АҚШ сиёсатига мос равишда ҳаракат қилиб, электромобилларга 100 фоиз, пўлат ва алюминийга 25 фоизлик бож жорий этган эди. Бунга жавобан Хитой Канада рапс ёғи ва шрот маҳсулотларига 100 фоиз, чўчқа гўшти ва денгиз маҳсулотларига 25 фоиз бож қўйди.

Бироқ Трампнинг босим сиёсати ортидан Канада ташқи сиёсати АҚШникидан тобора фарқ қила бошлади ва бу Пекин билан муносабатларни яхшилаш учун имконият яратди. Карни бу ҳақда жорий ой бошида Пекинга ташрифи чоғида баёнот берган.

Канада АҚШнинг 36 штати учун асосий экспорт бозори ҳисобланади. Ҳар куни икки давлат чегарасидан 3,6 миллиард канада доллари (тахминан 2,3 миллиард евро) қийматида товар ва хизматлар ўтади. АҚШга импорт қилинадиган нефтнинг 60 фоизи, электр энергиясининг эса 85 фоизи Канада ҳиссасига тўғри келади.

Шунингдек, Канада АҚШга пўлат, алюминий, уран ҳамда Пентагон миллий хавфсизлик учун муҳим деб ҳисоблайдиган 34 турдаги стратегик минерал ва металларнинг энг йирик ташқи етказиб берувчиси ҳамдир.