Ўрта Ер денгизини кесиб ўтишга ҳаракат қилган ноқонуний муҳожирларни олиб кетаётган қайиқ ағдарилиши оқибатида 70 дан ортиқ кишининг денгизда йўқолгани маълум қилинди.

Бу шу кунларда ўқиган маълумотимизнинг фақат биттаси, холос. Ҳар куни ўнлаб ҳудудлардан бошқа мамлакатларга қочишга, чегараларни ноқонуний йўллар билан бузиб ўтишга уринаётганлар ҳақида эшитамиз ёки ўқиймиз.

Ноқонуний миграция йўналишлари орасида энг фаолларидан бири ҳисобланган Ливия, Тунис, Малта ва Италия ўртасида жойлашган Ўрта Ер денгизида ҳар куни муҳожирлар билан боғлиқ фожиалар юз беради.

X ижтимоий тармоғида эълон қилинган маълумотга кўра, Ливиядан муҳожирларни олиб чиққан ёғоч қайиқ Ўрта Ер денгизининг Ливия қидирув-қутқарув ҳудудига тўғри келадиган қисмида ағдарилган. Баёнотда қайд этилишича, ҳодиса оқибатида 70 дан ортиқ киши денгизда йўқолган, 32 киши эса қутқариб олинган.

Баёнотда Европа давлатларининг миграция масаласига бўлган ёндашуви ҳам танқид қилиниб, қуйидаги фикрлар билдирилган: “Денгизда яна 70 киши йўқолди. Қутқарилганлар, уларнинг оилалари ва дўстларининг дардига шерикмиз. Бу сўнгги кема ҳалокати тасодифий фожиа эмас, аксинча, қонуний ва хавфсиз кириш йўлларини очишни рад этган Европа ҳукуматлари сиёсатининг натижасидир”.

Қутқарилган 32 киши ва денгиздан топилган 2 нафар муҳожир жасади Италия соҳил хавфсизлиги қўмондонлигига тегишли патрул қайиғи орқали Италиянинг Лампедуза оролига олиб борилган.

Хабарда айтилишича, қутқарилган баъзи муҳожирлар қайиқда 110 киши бўлганини билдирган.

Шу билан бирга, Халқаро миграция ташкилоти маълумотларига кўра, йил бошидан 1 апрелгача бўлган даврда 683 нафар ноқонуний муҳожир Ўрта Ер денгизида йўқолган.

Италия ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра эса, йил бошидан 3 апрелгача денгиз орқали мамлакатга кириб борган ноқонуний муҳожирлар сони 6 минг 175 нафарни ташкил этган. Ўтган йил шу даврда бу кўрсаткич 9 минг 399 нафар бўлган.

Ўрта Ер денгизидаги ноқонуний миграция муаммоси

Европага йўналган ноқонуний миграция оқимида Италия, Малта, Ливия ва Тунис ўртасида жойлашган Ўрта Ер денгизи йўналиши сўнгги йилларда энг фаол ҳаракат кузатилаётган йўллардан биридир. Ўз имкониятлари билан Ўрта Ер денгизини кесиб ўта олган ёки бирор тарзда қутқарилган муҳожирлар Европа ҳудудига биринчи қадам қўядиган жой одатда Италиянинг Шимолий Африкага энг яқин ҳудуди бўлган Лампедуза ороли ёки Малта бўлади.

Ўрта Ер денгизининг ушбу қисмида муҳожирларни қутқариш операцияларини кўпинча Европа давлатлари эмас, балки у ердаги нодавлат ташкилотлар амалга оширади. Шу билан бирга, қайиқларнинг ноқулай денгиз ва об-ҳаво шароитлари сабаб ағдарилиши ёки уларнинг ортиқча тўлдирилиши оқибатида юзага келадиган сувсизлик, ҳаво етишмаслиги ва чиқинди газларидан заҳарланиш каби ҳолатлар туфайли ҳар йили кўплаб ноқонуний муҳожирлар Ўрта Ер денгизини кесиб ўтишга уринаётганда ҳалок бўлмоқда.

Дунёда нега миграция кескин ошмоқда?

Сўнгги йилларда дунё бўйлаб қочоқлик ва ноқонуний миграция мисли кўрилмаган даражада авж олди. БМТ ва халқаро ташкилотлар маълумотларига кўра, бу жараён нафақат ижтимоий-иқтисодий муаммо, балки инсоний фожиага айланиб бормоқда.

Рақамлар нимани кўрсатмоқда?

2025 йилда дунё бўйлаб миграция йўлларида қарийб 8 минг киши ҳалок бўлган ёки бедарак йўқолган. Мутахассислар эса бу рақамлар аслида анча юқори бўлиши мумкинлигини таъкидламоқда.

Фақат Ўрта Ер денгизининг ўзида сўнгги 10 йилда 20 800 дан ортиқ инсон ҳалок бўлган ёки бедарак йўқолган. Бу рақамлар Ўрта Ер денгизини дунёдаги энг хавфли миграция йўлига айлантирди.

Нега одамлар қочмоқда?

Мутахассислар қочоқликнинг асосий сабабларини бир неча омиллар билан изоҳлайди. Уруш ва сиёсий беқарорлик: Сурия, Афғонистон, Судан, Украина каби мамлакатлардаги урушлар миллионлаб одамларни ўз юртини тарк этишга мажбур қилди. Масалан, 2015 йилда Европага кетганларнинг 80 фоизи урушдан қочганлар бўлган.

Қашшоқлик ва иқтисодий таназзул: Африка ва Осиёнинг айрим мамлакатларида ишсизлик, камбағаллик ва инфляция одамларни Европа ёки бошқа ривожланган ҳудудларга кетишга ундамоқда.

Иқлим ўзгариши: Қурғоқчилик, сув танқислиги ва табиий офатлар айниқса Сомали, Эфиопия, Саҳрои Кабир атрофидаги давлатларда оммавий кўчишларга сабаб бўлмоқда.

Қонуний йўлларнинг етишмаслиги: Муҳожирлар учун хавфсиз ва қонуний кириш имкониятлари чеклангани сабаб, одамлар контрабандачилар қўлига тушмоқда.

Энг хавфли йўллар:

Ўрта Ер денгизи (Ливия – Италия) Бу йўналиш энг кўп қурбонлар қайд этилган ҳудуддир. Кўп ҳолларда қайиқлар ортиқча юкланган ёки носоз бўлади.

Атлантика океани (Ғарбий Африка – Канар ороллари) 2025 йилда бу ерда мингдан ортиқ одам ҳалок бўлган.

Осиё йўналишлари: Афғонистондан чиққан мигрантлар орасида ҳам минглаб ўлим ҳолатлари қайд этилган.

Муҳожирлар ўлимига асосий сабаблар: Қайиқларнинг ағдарилиши, ортиқча юкланиш, сувсизлик ва очлик, об-ҳаво шароитлари, контрабандачиларнинг алдамчи ва хавфли усуллари.

Кўп ҳолларда бутун бир қайиқ йўқолиб кетади ва ҳеч қандай маълумот қолмайди.

Инсоний фожиа: болалар қурбон бўлмоқда

Сўнгги 10 йилда 3 500 га яқин бола Ўрта ер денгизида ҳалок бўлган. Бу деярли ҳар куни битта бола дегани.

Мутахассислар қочоқлик кризисининг чуқурлашишини қуйидаги омиллар билан изоҳлайди: Давлатлар ўртасидаги келишмовчиликлар, қаттиқ миграция сиёсати, қонуний миграция каналларининг етишмаслиги, қутқарув операцияларининг камайиши. Оқибатда минглаб одамлар ҳаётини хавф остига қўйиб, ноқонуний ва ўта хавфли йўлларга чиқишга мажбур бўлмоқда.

Қочоқлик бу фақат статистика эмас – бу инсон тақдири. Ҳар бир рақам ортида бир оила, бир орзу ва бир йўқотиш турибди. Муаммони ҳал қилиш учун нафақат чегара масалаларини ҳал этиш, балки инсонпарвар ва қонуний ечимларни топиш зарур.