1948 yilda turli shaharlarda ishlaydigan ikki ayol tibbiyotning kelajagini sezilarli darajada o‘zgartira oldi.

Olbanilik kimyogar Reychel Fuller Braun va Nyu-Yorkda yashovchi mikrobiolog Elizabet Li Heyzenlar yirik muassasalar, taniqli murabbiylar tomonidan qo‘llab-quvvatlanmagan yoki maxsus korporativ laboratoriyalari ham yo‘q edi. Ammo ulardagi qat’iyat, ishonch va AQSh pochta tizimi butun shtat bo‘ylab iflos tuproqlar solingan flakonlarni yetkazib berish uchun yetarli bo‘ldi.

Elizabet tuproq namunalarini to‘pladi va ulardan ko‘pchilik odamlar mavjudligini hech ikkilanmay rad etadigan mikroblarni ajratib oldi. Ularni Reychelga yubordi. Reychel esa har bir namunani zamburuqqa qarshi faollik belgilari uchun tahlil qildi. Ular bu jarayonni yuz martalab takrorlashdi.

O‘sha paytda zamburug‘ infeksiyalari ko‘pincha o‘limga olib kelardi, ayniqsa, immun tizimi zaif bemorlarda. Zamburuqqa qarshi xavfsiz davolash yo‘q, penitsillin kabi antibiotiklar samarasiz edi.

Bir kuni Virjiniyadan kelgan namuna hamma narsani o‘zgartirib yubordi.

Ular kashf etgan birikma «nistatin» (nystatin) deb nomlandi – Nyu-York shtatining qisqartmasi zamburuqqa qarshi vositaga aylandi. Bu odamlar uchun xavfsiz bo‘lgan birinchi antifungal dori edi. U hayot uchun xavfli infeksiyalardan tortib, qoraqo‘tir va mikoz (teridagi turli toshmalar) kabi keng tarqalgan kasalliklargacha barchasini davoladi. Ammo uning ta’siri shu bilan cheklanib qolmadi.

Nistatin, shuningdek, kitoblar, rasmlar, qadimiy qo‘lyozmalar va hatto daraxtlarda mog‘or paydo bo‘lishining oldini olishi aniqlandi. Laboratoriyada ishlab chiqilgan bu birikma san’at, tarix va ekotizimlarni halokatdan saqlab qoladigan konservatsiya vositasiga aylandi.

Reychel va Yelizaveta mislsiz darajada boyib ketishlari mumkin edi. Buning o‘rniga ular barcha gonorarlarini – millionlab dollarlarni ilm-fanni moliyalashtirish uchun xayriya qilishni tanlashdi. Braun-Heyzen jamg‘armasi shu kungacha intiluvchan olimlarni, ayniqsa, ular kabi yaxshi g‘oya ustida tinimsiz fidoyilik bilan ish boshlagan kishilarni qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.

Usmonjon Yo‘ldoshev tayyorladi