Инфляция ҳар қандай иқтисодиёт учун энг жиддий макроиқтисодий хатарлардан бири ҳисобланади. У нархлар ўсиши орқали аҳоли даромадларининг харид қобилиятини пасайтиради, бизнес режалаштиришини қийинлаштиради, инвестиция муҳитини заифлаштиради ва миллий валютага бўлган ишончга салбий таъсир кўрсатади.

Шу боис дунёдаги аксарият марказий банклар каби Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳам пул-кредит сиёсатининг бош мақсади сифатида нархлар барқарорлигини таъминлаш, яъни инфляцияни паст ва барқарор даражада ушлаб туришни белгилаган.

Президентнинг 2019 йилда қабул қилинган ПФ–5877-сон Фармони билан мамлакатда инфляцион таргетлаш режимига босқичма-босқич ўтиш бошланди. Ушбу ҳужжатга мувофиқ, Марказий банк учун узоқ муддатли инфляция мақсади 5 фоиз этиб белгиланди. Бу рақам тасодифий эмас.

Амалиёт шуни кўрсатадики, паст ва барқарор инфляция иқтисодий ўсиш, инвестициялар ва аҳоли фаровонлиги учун энг қулай муҳитни яратади.

Бугунги вазият: иқтисодиёт ўсмоқда, аммо инфляция босими сақланмоқда

2026 йил Ўзбекистон иқтисодиёти учун ижобий кўрсаткичлар билан бошланди. Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) баҳосига кўра, мамлакат иқтисодиёти юқори ўсиш суръатларини сақлаб қолмоқда. Бунга инвестициялар, хизматлар соҳасининг кенгайиши, ички талабнинг юқорилиги, пул ўтказмалари ҳамда олтин нархининг ўсиши ижобий таъсир кўрсатмоқда.

Бироқ айнан шу омиллар инфляция босимини ҳам кучайтириши мумкин. ХВЖ 2026 йилда инфляция Марказий банкнинг 5 фоизлик мақсадидан юқори сақланишини прогноз қилган. Бунга ташқи бозорларда нефть ва озиқ-овқат нархларининг ошиши, логистика харажатларининг кўпайиши ҳамда кучли ички талаб сабаб қилиб кўрсатилган.

Шу муносабат билан ХВЖ Ўзбекистон Марказий банкининг қатъий пул-кредит сиёсатини қўллаб-қувватлаб, инфляция мақсадига эришиш учун асосий ставка етарлича чекловчи даражада сақланиши лозимлигини таъкидлаган.

Миллий валюта барқарорлиги нимани англатади?

Кўпчилик миллий валюта барқарорлигини фақат доллар курси билан боғлайди. Аслида эса иқтисодий назарияда валюта барқарорлиги, биринчи навбатда, унинг харид қобилияти сақланиши билан баҳоланади.

Марказий банк ҳам бу борада шундай позицияни билдирган:
«Нархлар барқарорлигини таъминлаш аҳоли ва бизнеснинг даромадлари ҳамда жамғармалари харид қобилиятини сақлаб қолади, узоқ муддатли иқтисодий қарорлар қабул қилиш учун қулай муҳит яратади».

Яъни миллий валютанинг ҳақиқий қиймати инфляция қанчалик назорат қилинишига бевосита боғлиқ.

Нега инфляцияни пасайтириш муҳим?

Инфляциянинг юқори бўлиши биринчи навбатда аҳолининг энг кам даромадли қатламига салбий таъсир қилади. Чунки уларнинг даромадлари нархлар ўсишига нисбатан тез мослаша олмайди.
Шунингдек:
·         бизнес учун харажатларни режалаштириш қийинлашади;
·         банк кредитлари қимматлашади;
·         инвестиция лойиҳаларида ноаниқлик ортади;
·         миллий валютада жамғарма қилишга қизиқиш камаяди.

Аксинча, инфляция барқарор бўлган мамлакатларда узоқ муддатли кредитлаш, ипотека бозори ва хусусий инвестициялар тезроқ ривожланади.

Марказий банк қандай воситалардан фойдаланмоқда?

Инфляцияни жиловлашда асосий инструментлардан бири — асосий фоиз ставкаси ҳисобланади.
Иқтисодиётда талаб ҳаддан ташқари ошганда Марказий банк ставкани юқори даражада ушлаб туради. Бу кредитлар ўсишини маълум даражада чеклайди ва ортиқча пул массасининг иқтисодиётга кириб келишини секинлаштиради.

Марказий банкнинг 2026 йил учун пул-кредит сиёсати ҳужжатида инфляция йил охиригача пасайиши, 2027 йилда эса 5 фоизлик мақсадга яқинлашиши кутилмоқда.

Фақат Марказий банкнинг ўзи етарлими?

Иқтисодчиларнинг фикрича, инфляцияга қарши курашни фақат Марказий банк зиммасига юклаб бўлмайди.

ХВЖ ҳам шундай хулосага келган:
«Инфляцияни мақсадли даражага тушириш учун қатъий пул-кредит сиёсати билан бир қаторда, таркибий ислоҳотларни давом эттириш ҳам муҳим аҳамиятга эга».

Бу нима дегани?

Бу:
·         давлат харажатларини оқилона бошқариш;
·         рақобатни кучайтириш;
·         логистика харажатларини камайтириш;
·         маҳаллий ишлаб чиқаришни кенгайтириш;
·         энергия бозори ислоҳотларини босқичма-босқич амалга ошириш каби чоралар ҳам инфляцияни пасайтиришга хизмат қилади.

Янги хавфлар

2026 йилда геосиёсий вазият ҳам инфляцияга таъсир кўрсатмоқда. Хусусан, Яқин Шарқдаги можаролар нефть нархи ва транспорт харажатларининг ўсишига олиб келди.

ХВЖ ушбу ташқи омиллар Ўзбекистонда ҳам инфляция босимини кучайтириши мумкинлигини қайд этган. Шу боис ташқи шоклар шароитида Марказий банк мустақиллиги ва инфляцион таргетлаш режими янада муҳим аҳамият касб этади.

Хулоса қилиб айтганда, бугунги Янги Ўзбекистон иқтисодиёти юқори ўсиш босқичида турибди. Бироқ тез иқтисодий ўсишнинг ўзи етарли эмас. Агар ушбу ўсиш юқори инфляция билан кечса, аҳоли реал даромадлари пасаяди ва иқтисодий ислоҳотлар самараси тўлиқ намоён бўлмайди.

Шу нуқтаи назардан, инфляцияни жиловлаш ва миллий валюта барқарорлигини таъминлаш бугунги иқтисодий сиёсатнинг энг муҳим вазифаларидан бири бўлиб қолмоқда.
Марказий банкнинг инфляцион таргетлаш сиёсати, давлатнинг макроиқтисодий барқарорликни таъминлашга қаратилган чоралари ҳамда таркибий ислоҳотларнинг изчил давом эттирилиши мамлакатда узоқ муддатли иқтисодий ўсиш учун мустаҳкам замин яратади.

Иқтисодий тажриба шуни кўрсатадики, барқарор миллий валюта — бу аввало барқарор нархлар, аҳоли ишончи ва самарали иқтисодий бошқарув натижасидир.