Саҳнада миллатнинг буюк маърифатпарвари, ўзбек адабиётининг улуғ намоёндаси Абдулҳамид Чўлпон ва Абдулла Авлоний ҳақида гап кетмоқда. Аммо, уларнинг номи «Абдулла Чўлпон», «Абдулҳамид Авлоний» деб ёзиб қўйилган.

Айримлар буни оддий техник хатолик, деб баҳолаши мумкин. Йўқ. Техник хато – ҳарф тушиб қолиши ёки бирор белгининг адашиб кетишидир. Лекин, миллат тарихи ва адабиётининг энг йирик сиймоларининг исмини нотўғри ёзиш, бу – саводсизлик, бепарволик ва масъулиятсизликдир.

Энг оғриқлиси, бу хатони ҳали саҳна юзини кўрмасидан кўпчилик кўрган. Тайёрловчилар кўрган, ташкилотчилар кўрган, саҳнага чиқувчилар кўрган. Аммо, ҳеч ким: «Эй, тўхта, бу ерда Чўлпон ва Авлоний исми нотўғри ёзилибди»,—демаган. Ваҳоланки, шу сўзни айтишга етарлича билимнинг ўзи бўлмаган кўринади.

Ижтимоий тармоқларда бу ҳолат жуда кенг муҳокама қилинмоқда. Фойдаланувчилардан бири: «Буюк алломаларимиз исмини билмайдиган одам маърифат ҳақида қандай тадбир ўтказиши мумкин?»— дея ёзган. Яна бири: «Биз тарихий шахсларга ҳайкал қўйиш билан эмас, аввало, уларнинг исмини тўғри ёзишдан бошлашимиз керак»,—дея муносабат билдирган.

Ҳақиқатан ҳам бу масала биргина фамилия ёки исм хатоси ҳақида эмас. Бу умумий муносабат ҳақида. Агар биз миллатнинг энг буюк фарзандларидан бирининг исмини саҳнага чиқаришдан олдин текшириб кўришга эҳтиёж сезмасак, демак, муаммо янаям чуқурроқ.

Абдулҳамид Чўлпон-у, Абдулла Авлоний — оддий ижодкорлар эмас. Улар миллатнинг дардини куйлаган, эркинлик ва маърифат учун курашган жадидлар сафининг энг ёрқин вакилларидан. Уларнинг номи китобларда, илмий тадқиқотларда, мактаб дарсликларида бор. Демак, бу хатони эътибор етишмаслиги билан эмас, билим етишмаслиги билан баҳолаш ўринли.

Бугун жамиятда кўп гапираётган маънавият ва миллий қадриятларга ҳурмат, аввало, шундай майда туюлган, аммо, мазмунан катта масалада намоён бўлади.

Уларнинг исмини адаштириш – бир-икки шахснинг исмини адаштириш эмас, бу – ўз тарихига муносабатни кўрсатувчи ойнадир.

Шунинг учун ҳам тармоқларда билдирилаётган танқидларни ўринли, деб биламан. Миллатнинг буюк фарзандлари ҳақида гап кетганда, бепарволикка ўрин бўлмаслиги керак. Зеро, бу техник хатолик эмас, бу –саводсизлик, бу – маънавиятсизлик. Тарихий хотираларга нисбатан эҳтиромсизликдир.

Лайло Ҳайитова