O‘rta Yer dengizini kesib o‘tishga harakat qilgan noqonuniy muhojirlarni olib ketayotgan qayiq ag‘darilishi oqibatida 70 dan ortiq kishining dengizda yo‘qolgani ma’lum qilindi.

Bu shu kunlarda o‘qigan ma’lumotimizning faqat bittasi, xolos. Har kuni o‘nlab hududlardan boshqa mamlakatlarga qochishga, chegaralarni noqonuniy yo‘llar bilan buzib o‘tishga urinayotganlar haqida eshitamiz yoki o‘qiymiz.

Noqonuniy migratsiya yo‘nalishlari orasida eng faollaridan biri hisoblangan Liviya, Tunis, Malta va Italiya o‘rtasida joylashgan O‘rta Yer dengizida har kuni muhojirlar bilan bog‘liq fojialar yuz beradi.

X ijtimoiy tarmog‘ida e’lon qilingan ma’lumotga ko‘ra, Liviyadan muhojirlarni olib chiqqan yog‘och qayiq O‘rta Yer dengizining Liviya qidiruv-qutqaruv hududiga to‘g‘ri keladigan qismida ag‘darilgan. Bayonotda qayd etilishicha, hodisa oqibatida 70 dan ortiq kishi dengizda yo‘qolgan, 32 kishi esa qutqarib olingan.

Bayonotda Yevropa davlatlarining migratsiya masalasiga bo‘lgan yondashuvi ham tanqid qilinib, quyidagi fikrlar bildirilgan: “Dengizda yana 70 kishi yo‘qoldi. Qutqarilganlar, ularning oilalari va do‘stlarining dardiga sherikmiz. Bu so‘nggi kema halokati tasodifiy fojia emas, aksincha, qonuniy va xavfsiz kirish yo‘llarini ochishni rad etgan Yevropa hukumatlari siyosatining natijasidir”.

Qutqarilgan 32 kishi va dengizdan topilgan 2 nafar muhojir jasadi Italiya sohil xavfsizligi qo‘mondonligiga tegishli patrul qayig‘i orqali Italiyaning Lampeduza oroliga olib borilgan.

Xabarda aytilishicha, qutqarilgan ba’zi muhojirlar qayiqda 110 kishi bo‘lganini bildirgan.

Shu bilan birga, Xalqaro migratsiya tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, yil boshidan 1-aprelgacha bo‘lgan davrda 683 nafar noqonuniy muhojir O‘rta Yer dengizida yo‘qolgan.

Italiya ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra esa, yil boshidan 3-aprelgacha dengiz orqali mamlakatga kirib borgan noqonuniy muhojirlar soni 6 ming 175 nafarni tashkil etgan. O‘tgan yil shu davrda bu ko‘rsatkich 9 ming 399 nafar bo‘lgan.

O‘rta Yer dengizidagi noqonuniy migratsiya muammosi

Yevropaga yo‘nalgan noqonuniy migratsiya oqimida Italiya, Malta, Liviya va Tunis o‘rtasida joylashgan O‘rta Yer dengizi yo‘nalishi so‘nggi yillarda eng faol harakat kuzatilayotgan yo‘llardan biridir. O‘z imkoniyatlari bilan O‘rta Yer dengizini kesib o‘ta olgan yoki biror tarzda qutqarilgan muhojirlar Yevropa hududiga birinchi qadam qo‘yadigan joy odatda Italiyaning Shimoliy Afrikaga eng yaqin hududi bo‘lgan Lampeduza oroli yoki Malta bo‘ladi.

O‘rta Yer dengizining ushbu qismida muhojirlarni qutqarish operatsiyalarini ko‘pincha Yevropa davlatlari emas, balki u yerdagi nodavlat tashkilotlar amalga oshiradi. Shu bilan birga, qayiqlarning noqulay dengiz va ob-havo sharoitlari sabab ag‘darilishi yoki ularning ortiqcha to‘ldirilishi oqibatida yuzaga keladigan suvsizlik, havo yetishmasligi va chiqindi gazlaridan zaharlanish kabi holatlar tufayli har yili ko‘plab noqonuniy muhojirlar O‘rta Yer dengizini kesib o‘tishga urinayotganda halok bo‘lmoqda.

Dunyoda nega migratsiya keskin oshmoqda?

So‘nggi yillarda dunyo bo‘ylab qochoqlik va noqonuniy migratsiya misli ko‘rilmagan darajada avj oldi. BMT va xalqaro tashkilotlar ma’lumotlariga ko‘ra, bu jarayon nafaqat ijtimoiy-iqtisodiy muammo, balki insoniy fojiaga aylanib bormoqda.

Raqamlar nimani ko‘rsatmoqda?

2025-yilda dunyo bo‘ylab migratsiya yo‘llarida qariyb 8 ming kishi halok bo‘lgan yoki bedarak yo‘qolgan. Mutaxassislar esa bu raqamlar aslida ancha yuqori bo‘lishi mumkinligini ta’kidlamoqda.

Faqat O‘rta Yer dengizining o‘zida so‘nggi 10 yilda 20 800 dan ortiq inson halok bo‘lgan yoki bedarak yo‘qolgan. Bu raqamlar O‘rta Yer dengizini dunyodagi eng xavfli migratsiya yo‘liga aylantirdi.

Nega odamlar qochmoqda?

Mutaxassislar qochoqlikning asosiy sabablarini bir necha omillar bilan izohlaydi. Urush va siyosiy beqarorlik: Suriya, Afg‘oniston, Sudan, Ukraina kabi mamlakatlardagi urushlar millionlab odamlarni o‘z yurtini tark etishga majbur qildi. Masalan, 2015-yilda Yevropaga ketganlarning 80 foizi urushdan qochganlar bo‘lgan.

Qashshoqlik va iqtisodiy tanazzul: Afrika va Osiyoning ayrim mamlakatlarida ishsizlik, kambag‘allik va inflyasiya odamlarni Yevropa yoki boshqa rivojlangan hududlarga ketishga undamoqda.

Iqlim o‘zgarishi: Qurg‘oqchilik, suv tanqisligi va tabiiy ofatlar ayniqsa Somali, Efiopiya, Sahroi Kabir atrofidagi davlatlarda ommaviy ko‘chishlarga sabab bo‘lmoqda.

Qonuniy yo‘llarning yetishmasligi: Muhojirlar uchun xavfsiz va qonuniy kirish imkoniyatlari cheklangani sabab, odamlar kontrabandachilar qo‘liga tushmoqda.

Eng xavfli yo‘llar:

O‘rta Yer dengizi (Liviya – Italiya) Bu yo‘nalish eng ko‘p qurbonlar qayd etilgan hududdir. Ko‘p hollarda qayiqlar ortiqcha yuklangan yoki nosoz bo‘ladi.

Atlantika okeani (G‘arbiy Afrika – Kanar orollari) 2025-yilda bu yerda mingdan ortiq odam halok bo‘lgan.

Osiyo yo‘nalishlari: Afg‘onistondan chiqqan migrantlar orasida ham minglab o‘lim holatlari qayd etilgan.

Muhojirlar o‘limiga asosiy sabablar: Qayiqlarning ag‘darilishi, ortiqcha yuklanish, suvsizlik va ochlik, ob-havo sharoitlari, kontrabandachilarning aldamchi va xavfli usullari.

Ko‘p hollarda butun bir qayiq yo‘qolib ketadi va hech qanday ma’lumot qolmaydi.

Insoniy fojia: bolalar qurbon bo‘lmoqda

So‘nggi 10 yilda 3 500 ga yaqin bola O‘rta yer dengizida halok bo‘lgan. Bu deyarli har kuni bitta bola degani.

Mutaxassislar qochoqlik krizisining chuqurlashishini quyidagi omillar bilan izohlaydi: Davlatlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar, qattiq migratsiya siyosati, qonuniy migratsiya kanallarining yetishmasligi, qutqaruv operatsiyalarining kamayishi. Oqibatda minglab odamlar hayotini xavf ostiga qo‘yib, noqonuniy va o‘ta xavfli yo‘llarga chiqishga majbur bo‘lmoqda.

Qochoqlik bu faqat statistika emas – bu inson taqdiri. Har bir raqam ortida bir oila, bir orzu va bir yo‘qotish turibdi. Muammoni hal qilish uchun nafaqat chegara masalalarini hal etish, balki insonparvar va qonuniy yechimlarni topish zarur.