1917 yil oktyabr oyida italiyaliklarni Nyu-Yorkka olib ketayotgan yo‘lovchi kema Atlantika okeanida do‘zax markaziga tushib qolganday bo‘ldi. Shunchalik kuchli buron turdiki, okean yo‘lovchilarning barchasini olib ketishga qaror qilganday tuyuldi...

Kema bortida 28 yoshli duradgor Antonio Russo va uning besh yoshli qizi Mariya ham bor edi. Russo ikki yil oldin xotinini dafn qilgan, ayol tug‘ruq paytida vafot etgan edi. Amerika ota-bolani qashshoqlikdan qutqaradigan va Mariyaga faqat Italiyada orzu qiladigan hayotga imkoniyat beradigan oxirgi eshik bo‘lib qolgandi.

Tungi soat ikkida ulkan to‘lqinlar kemaga zarb bilan urildi. Suv odamlar uxlaydigan pastki uchinchi toifali bo‘linmalarga oqib kirdi. Kema qattiq qimirladi va xavfli tarzda parchalana boshladi. Yo‘laklarda qichqiriqlar eshitildi. Vahimaga tushgan yo‘lovchilar zinapoyada bir-birini ezib, tutqichlarga yopishib, tezroq xalos bo‘lishga harakat qilishardi.

Antonio Mariyani yotoqxonasidan ko‘tarilayotgan suv ustida ushlab, oldinga yugurdi. Lekin olomon juda zich, oqim juda shiddatli va kemaning qiyalik qismi nihoyatda tik edi. Va shu lahzada Antonio bir dahshatni angladi: ular qutqaruv qayiqlariga yetib borolmasdi.

Daqiqalar ortda qoldi. Balki soniyalardir. Tartibsizlik ichida u bo‘ron parchalab yuborgan illyuminatorga yetib oldi. Teshik odam sig‘adigan darajada katta emas edi. Orqasida Atlantika okeanining qora, muzli tubsizligi yotardi. Antonio uzoqdan projektor nurlarini ko‘rdi: qutqaruv qayiqlari allaqachon omon qolganlarni qidirayotgan edi.

Antonio Mariyaga qaradi – u yig‘lar, onasini chaqirar, zir-zir titrar va umidsiz ravishda otasiga yopishib olgan edi.

Va keyin Antonio yurakni ezuvchi yo‘lni tanladi. U qizini illyuminatordan itarib yubordi.

Mariya okeanga qulab tushganida qattiq qichqirdi. Antonio esa bo‘ronning shovqini ostida baqirdi:

«Suz, Mariya! Yorug‘likka qarab suz! Qayiqlar yaqin! Suz!»

U o‘zining bunday imkoniyatga ega emasligini yaxshi bilardi.

Yetti daqiqadan so‘ng kema cho‘kdi. Antonio Russo palubalar ostida qolib ketgan 117 ta yo‘lovchi bilan birga halok bo‘ldi. Uning jasadi hech qachon va hech qayerdan topilmadi.

Mariya qirq besh daqiqadan so‘ng suvdan chiqarildi – qiz hushidan ketgan, og‘ir gipotermiya holatida, o‘lim yoqasida edi... lekin tirik. Uni adyolga o‘rab, kasalxona kemasiga olib borishdi.

Mariya bir og‘iz ham inglizcha so‘z aytmadi.

Va u faqat otasining ovozini esladi:

«Yorug‘likka qarab suz...»

Qizni Nyu-Yorkdagi bolalar uyiga yuborishdi.

Mariya uzoq vaqt davomida otasini tirik qolgan deb o‘ylardi. Hech kim unga haqiqatni ayta olmasdi. Umid asta-sekin chalkashlikka... keyin esa og‘riqqa aylandi. Va bir kuni qizning botinida eng dahshatli o‘y paydo bo‘ldi: uni otasi tashlab ketgan!.. Mariyani okeanga uloqtirib, shunchaki qutulgan.

Qiz shu ishonch bilan 25 yil yashadi. Haqiqat esa u o‘ttiz yoshga to‘lganida paydo bo‘ldi. 1917 yilgi falokatda halok bo‘lganlarning ro‘yxatini saralab olayotgan tergovchi cho‘kib ketganlar orasida Antonio Russoning ism-familiyasini topdi. Shundagina Mariya tushundi: otasi uni tashlab ketmagan – o‘zining hayoti evaziga qizini qutqargan edi.

Mariya Russo 2004 yilgacha yashab, 92 yoshida vafot etdi.

1995 yili 83 yoshida, u intervyuda shunday dedi:

«Otam meni o‘ldiryapti deb o‘ylagandim. Aslida qutqarayotganini tushunmaganman. Uzoq yillar davomida u meni tashlab ketganiga ishonib yashadim. Lekin haqiqat shundaki, otam menga butun hayotini... butun umrini bergan ekan...»

Mariya turmushga chiqqan, uning to‘rt farzandi, to‘qqiz nabirasi va olti chevarasi bor edi – faqat bitta odam, bir kuni Atlantika zulmatida imkonsiz tanlov qilgani uchun tug‘ilgan.

Mariya shunday dedi:

«Har bir tug‘ilgan kunim, har bir baxtli lahzam otam meni o‘zidan ustun qo‘ygani uchun mavjud. Uning yuzini har kecha illyuminatorda ko‘raman. «Yorug‘likka qarab suz» deb baqirganini eshitaman. Men 78 yil davomida yorug‘likka qarab suzdim. Umid qilamanki, otam men bilan faxrlangan bo‘lardi».

Uning otasi haqidagi so‘nggi so‘zlari oddiy edi:

«Rahmat, dada. Menga bergan hayotingiz uchun rahmat. Men sizni yaxshi ko‘raman».

Ba’zi mehr-muhabbat shaxsdan uzoqroq yashaydi.

Alisher Ernazarov