АҚШ президенти Доналд Трамп ўзини мақташ, бошқаларни ерга уришни хуш кўриши барчага маълум. Украина президенти Владимир Зеленский Трампдан энг кўп дакки, танбеҳ ва танқид эшитган давлат раҳбарларидан бири ҳисобланади. Трамп лавозимга ўтирганидан буён «Ёмоннинг кучи япалоққа етар» қабилида Зеленскийни Россия билан уруш сабаб бирёқлама айблаб келади. 

Бир йил аввал Зеленскийнинг Вашингтонда Трамп билан учрашуви мисли кўрилмаган дипломатик можарога айланиб кетган эди. Ўшанда ҳам Трамп Зеленскийни Учинчи жаҳон урушини бошлашда айблаган, унинг қўлида «кўзир қарталар» йўқлигини писанда қилган эди. Зеленский ўз навбатида Оқ уйга қарта ўйнаш учун келмаганини очиқ айтган эди.

Трамп ҳафта-ўн кун аввал ҳам Зеленскийдан ёзғириб, қарта билан боғлиқ писандасини такрорлаган эди. Аммо Эронга қарши қонли уруш бошландию Зеленскийнинг қўлида кутилмаганда «кўзир қарта» пайдо бўлиб қолди ва  Трамп катта бошини кичик қилиб Украина раҳбарига қўнғироқ қилди...

Хабарингиз бор, 28 феврал куни АҚШ ва Исроил Эронга қарши кенг кўламли ҳужум бошлади. Урушнинг илк кунларида мамлакат олий раҳбари оятуллоҳ Али Хоманаий ва бир қатор ҳарбий етакчилар ўлдирилди. Вашингтон ва Тел-Авив Эрон бундан кейин ўзини йўқотиб, таслим бўлишини кутган эди. Аммо Эрон раҳбарияти вазиятни дарҳол назоратга олиб, АҚШнинг Яқин Шарқдаги ҳарбий базалари ва Исроилга ракета ҳамда дронлар орқали зарба йўллашга киришди.

Эрон ҳарбийлари қарши ҳужумлар пайти АҚШнинг минтақадаги муҳим ҳарбий инфратузилмаларига жиддий зарар етказди.

Ҳатто Қўшма Штатларнинг Саудия Арабистонидаги элчихонасини ҳам бехато нишонга олди.

АҚШнинг Кувайтдаги қўмондонлик марказига ҳужум оқибатида эса олти нафар америкалик ҳарбий ҳалок бўлди.

Эроннинг ракета зарбалари Кўрфаз мамлакатлари мудофааси мукаммал эмаслигини ҳам кўрсатди.

Айни шу қарши ҳужумларда АҚШнинг ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими иқтисодий жиҳатдан ўта қиммат экани ҳам маълум бўлди.

Эрон томонидан АҚШ ҳарбий базаларига йўлланган дронларнинг бир донаси 20-50 минг доллар туради. Уларни уриб тушириш учун учирилган Patriot PAC-3  ракеталари нархи эса 3-8 миллион долларни ташкил этади. Бир неча ўн минг долларлик дронни уриб тушириш учун бир неча миллионлик ракета отилиши «эшагидан тушови қиммат» деган нақлни ёдга солади.

Маълумотларга қараганда, АҚШ ва унинг иттифоқчилари урушнинг дастлабки уч кунида Эрон дронларига қарши 800 дан зиёд Patriot PAC-3  ракетасини отган.

Ана шу вазиятда тўрт йил мобайнида Россияга қарши урушда тобланган Украина катта саҳнага чиқди. Гап шундаки, Эрон Украинага қарши қўллаш учун Россияга ўз дронларини, кейинроқ уларни ишлаб чиқариш технологиясини етказиб бергани маълум. Украина эса Эрон дронларини уриб тушириш борасида катта тажрибага эга.

АҚШ президенти Трамп ҳам Украина президенти Зеленскийдан айнан Яқин Шарқдаги ҳарбий базалари ва иттифоқчиларини Эрон дронларидан самарали ҳимоя қилиш борасида кўмак сўраган.

Украина Эрон дронларини уриб тушириш бўйича арзон ва самарали тизимни ишлаб чиққан. Украина ишлаб чиқарган Octopus дрон-тутқичи 3000 доллар туради. Биргина феврал ойида Украина 15 мингдан зиёд дронни уриб туширган.  Уриб тушириш кўрсаткичи 90 фоизни ташкил қилади.  

Украинанинг ўзи ҳам Яқин Шарқдаги АҚШ ва унинг иттифоқчиларини Эроннинг зарбали дронларидан ҳимоя қилишда ўз тажрибаси ва технологияларини таклиф қилган.

Президент Зеленский аллақачон Иорданияда жойлашган АҚШ ҳарбий базасини ҳимоя қилиш учун дронлар ва мутахассислар юборганини маълум қилди.

Қизиқ жиҳати шундаки, 2025 йил августида Украина расмийлари Вашингтонда тақдимот ўтказиб, Эрон камикадзе дронларини такомиллаштираётганидан огоҳлантирган ва Кўрфаз давлатлари, Иордания ҳамда Туркияда дронларга қарши ҳаб ташкил этиш ташаббусини илгари сурган. Axios нашри ёзишича, Вашингтон маъмурияти бу таклифга жиддий эътибор қаратмаган.  

Эндиликда Эрон дронларига қарши курашиш ҳам сиёсий, ҳам иқтисодий вазифага айланди.

Биринчидан, дронлар АҚШнинг мудофаа тизими мукаммал экани ҳақидаги мифни йўққа чиқарди.

Иккинчидан, Эрон арзон-гаров қурилмалар орқали АҚШни каттагина ракета захирасини ишлатишга мажбурлай олди. Буни АҚШ Мудофаа вазирлиги урушнинг дастлабки ҳафтасидаёқ Конгрессдан ракета захирасини қайта тўлдириш учун 11 миллиард доллар ажратишни сўрагани ҳам тасдиқлайди.

Хўш, Украина тизими Кўрфаз давлатларини тўлиқ ҳимоя қила оладими? Эксперт Соҳиб Бакирнинг TRT нашрига маълум қилишича, Украина ҳимоя тизими қисман фойда келтиради.

«Биринчидан, Кўрфаз мамлакатлари периметри катта ва ҳудудга Украинадаги барча дрон операторлари сафарбар этилган тақдирда ҳам ҳамма заиф нуқталарни иҳоталаш имконсиздир. Иккинчидан, дрон мутахассислари Украинанинг ўзига керак... Учинчидан, маҳаллий операторларни тайёрлаш ҳафта эмас, ойларни талаб этади. Демак, Кўрфаз ҳарбийларини Украинага — реал уруш шароитида тажриба орттиришга юбориш энг мақбул вариантдир. Аммо бу тез амалга ошадиган иш эмас», — деди эксперт.

The Guardian газетаси эса янги ҳарбий реаллик сўнгги вақтларда эътибордан четда қолаётган Украина учун мудофаа борасида янги имкониятлар тақдим этади деб ҳисоблайди.